İran-Türkiye Sanatçı Değişim Programı ve ‘Exchange’ Sergisi



Helikon Çağdaş Sanat Derneği’nin ‘Komşularımız’ konsepti ile düzenlediği, İran-Türkiye Sanatçı Değişim Programı Bahçecik’te Helikon Sanat Merkezi’nin alanında 12 Eylül 2019 tarihinde başladı. İki İranlı ve iki Türkiyeli sanatçının ortak katılımı ile beraber ekip üç hafta birlikte yaşayıp, sanat üzerine tartışmalar yürüterek küresel ölçekte sanatta ortaklaşma biçimlerini masaya yatırdı.

Kocaeli Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi ziyareti ile başlayan süreçte ülkedeki eğitim, öğrenci profili, öğrenciler tarafından üretilen işler üzerinden sanat eğitimi konusunda iki ülke arasındaki farklılıklar belirgin hale geldi. Yürürlükte olan bölümler, ders içerikleri, yetenek sınavı ile okula alım sistemleri ve mezuniyet koşulları arasındaki farklar özellikle dikkat çekerken sanatçılardan Forough için mezun olduğu seramik bölümü, ekipmanlar açısından oldukça ilgi çekici idi.

Kocaeli Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Seramik Bölümü

Gün sonunda Helikon’da çalışabilmek için malzeme alışverişini bitiren ekip tasarladıkları projeleri üretmeye daha ilk geceden başladı.

Programın ilerleyen günlerinde Bahçecik çevresinin doğal alanlarına keşfe çıkıldı. Gün içindeki öğünleri beraber kurgulaması gereken ekip ormandan bulduğu kestane, mantar, ceviz ve odunları toplarken beraber hareket etti. İşbirliği yapabilmek için kültür gediklerinin yıllar boyunca yuttuğu, unutulmuş Farsça ve Türkçe kelimeleri yeniden hatırlaması gereken sanatçılar süreç boyunca ortaklaşabilecekleri orta yol bir uzlaşma kanalı yaratmak durumunda kaldı.


Birbirlerinin üretim aşamalarına da tanıklık etme şansı bulan sanatçılar mekanın ortak kısımlarında kendi sanat pratiklerine ait bireysel hamleleri paylaştı.


Program dahilinde İranlı sanatçı Forough Noei ve Soodeh Karimi, Kara Sanat Atölyesi’nde ‘‘İran’da Sanat ve Eser Üretimi’’ adlı konuşmayı gerçekleştirdi. Konuşmada İran’da sanat üretmenin zorlukları ve eser üretimininde coğrafya etkisinin sanatsal üslup biçimlerini şekillendirmesi üzerine kendi üretimlerinden örnekler gösterdiler.




Soodeh Karimi’nin sunumundan;

Görsel Sanatlar bölümünden mezun olan Soodeh’in işleri aldığı eğitiminde etkisi ile malzemeye olan yaklaşımının çeşitliliği bakımından dikkat çekiyor. Sanatçının hayatı çevrelerken örülen el yapımı ipleri ve gelişkin olmayan fetüsleri; bağdaşma, dolaşıklık ve bizi bir koruyana sabitleyen göbek bağı ile ilişkilendirdiği ‘Strings’ serisi, İran kültürüne ait referanslar içerirken bir yandan da bireyin kendisini bulduğu korunaksız konum hakkında önermelerle dolu.


Babasının geçirdiği kalp krizinden sonra organlara, kalbin atışına ve nabza bakışını çeviren sanatçı seramik, resim ve çeşitli yerleştirmelerden oluşan ikinci serisinde hayatın kılcal ve ana kan damarlarında ki yaşamsal aktarıma ve enerji birikimlerine odaklanıyor.

Görme bozukluğundan dolayı hayatı boyunca zorluk çeken Soodeh, bir çok kişinin yaşadığı bu durumu kendi coğrafyasındaki mahrem olgusu, bakışın saklanması ve yansımaların oluşturduğu kaçamaklar ile harmanlayıp izleyiciyi bakılan ve deşifre edilen bir nesne olarak kurguluyor. Sanatçının dünyasında hepimiz sırasıyla süzülen, gözlerimizdeki parlaklığı ele veren ve sonunda ifşa eden konumları değiş tokuş ederek birbirimize uyguluyoruz.





Forough Noei’nin sunumundan;

Forough gerçekleştirdiği birçok yerleştirmede havanın solumaya uygun olmadığı arazileri konu alıyor. Hava kirliliğinin Forough’un işlerinde tekrar eden bir konu olmasının sebebi de İran’ın güney kısımlarının havada bulunan zararlı maddeler sebebiyle dışarıya verdiği göç. İran’da sergilenen bu yerleştirme de Forough, güney şehirlerinde 1 metreküp havada bulunan zararlı kimyasalların hacmini ölçüp topladığı örnekleri bu şehirlerin adını Farsça yeniden yazmak için kullanmış. Yerleştirme artık neredeyse sarı gözükecek derecede heterojen havanın içinde yaşayan insanların fotoğraflarını da içeriyor. 

/I Remember/Ben Hatırlıyorum/

Kolektif belleğe göndermede bulunan bu işte Forough, İran’da eski zamanlardan bu yana söylene gelmiş ninnileri kısık bir sesle yeniden söyleyerek galeri alanını geçmişten yankılanan ‘annenin huzurlu sesi’ ile yeniden dolduruyor. Duyabilmek için eserin bulunduğu duvara yaklaşması gereken insanlar böylece kendilerine tanıdık gelen ezgilerin bulunduğu kısımlarda daha fazla anımsama mesaisi yapıyor.

Ülkesinde dolaşan batılı dergilerin kapaklarının ince ve narin fontlarla basılmış sloganlarını ve kapak kızlarını hedef alan çalışmasında sanatçı derginin içinden kopardığı parçalarla, vücut hatları ve tenleri belirgin kolaj-kadınlar yaratıyor. Bu kadınlar, kapakta olmaya layık olamayan ama bir yandan  derginin alıcı kitlesini oluşturan Batı-Doğu gerilimini kendi bedenlerinde taşıyan insanlara itafen oluşturulmuş.

Değişim programı, 3-4 Ekim’de değişim konusu üzerine üretilen işlerle Kara Sanat Atölyesinde katılımcılarla buluştu. Uluslarası karşılaşmaları kolektif bir çabayla olgunlaştırmak amacı ile aradaki dil bariyerini gün geçtikçe eriten ekip sergi alanında heykel, yerleştirme, fotoğraf ve video gibi farklı tekniklerle oluşturulmuş sanat eserlerini sergiledi.

Sergideki işlerdeki bireysel temalar İran’ın güney bölgelerindeki hava kirliliği sorunu, bakışın ifşa edici yanı ve yansımalar, verimli alüvyon toprakların bölgesel iktidar odakları tarafından kontrolünün sonuçları idi.

Soodeh Karimi – Gözlerimdeki Parlaklığı Arıyorum (detay)

Karanlıkta ne var?

Forough Noei, 2019
Mermer Heykel

İran ve Türkiye’de herkesin bildiği bir figür olan Mevlana’nın gece vakti köye gelen ve insanların dokunduğu bölgesine göre farklı farklı anlamlandırdığı yaşlı bir filin anlatısından yararlanılan bu iş aynı zamanda izleyicilerin görmekten başka duyularını da devreye sokmasını gerektiren bir çalışma. Karanlık bir alanda suntadan yapılmış bir dikdörtgenin boşluğundan ellerini sokarak dokundukları mermer fil hortumunu tanımlamaya çalışan katılımcılar, Mevlana’nın hikayesinde olduğu gibi dokuyu tanımladıkları karşılaşmadan farklı farklı yorumlarla ayrılıyor.



İsimsiz

Forough Noei, 2019
Karışık Teknik Yerleştirme

Forough bu işinde ormal şartlar altında gözle görülemeyen ama insan sağlığı için zararlı kum, sülfür oksit, karbon monoksit ve radyoaktif bileşenlere sahip partiküllerin atmosferde yarattığı heterojen karmaşayı kimyasal bağların özelliklerine uyarak boncuk, kil, iğne ve vida gibi küçük boyutta malzemelerle oluşturduğu yerleştirmesinde aktarmaya çalışıyor. Moleküller insan gözü için oldukça küçük ama hava kirliliği sorunu insanlık için fazlasıyla büyük bir problem.

Gözlerimdeki parlaklığı arıyorum

Soodeh Karimi, 2019
Karışık Teknik Yerleştirme

Bakış, dikizleme ve göz üzerine araştırmalarını tek bir yerleştirmede toplayan Soodeh, ahşap buluntu malzemeye açtığı gözeneklerin kimini yarı saydam kumaşlarla kaplayıp kimini ise çiviler ve ip ile kapatarak nesnenin içine izin veren bakışları yer yer zora sokup sıkıştırıyor. Ülkesindeki mahrem fikrinin göz pınarlarındaki izdüşümünü, mekanda yansıtıcı bir yüzey yaratan alüminyum folyo ve saydam poşetler ile çeşitlendirerek bakanı, bakılanı ve göz göz gelmeyi yeniden düşünmeye çağırıyor.

Alüvyon Yürüyüşü

Fırat Yusuf Yılmaz, 2019
Karışık Teknik Yerleştirme ve Video Projeksiyon

Tarih boyunca Mezapotamya bölgesindeki toprakları bereketli hale getiren ve suyun kendine açtığı yol boyunca kültürleri Türkiye-İran arazileri arasında sürükleyen, biriktiren ve kaydeden verimli alüvyon alanları güncel su kontrol araçları ve iktidar odakları sebebiyle artık akışkan belleğini yavaş yavaş kaybetmeye hatta kurumaya başladı.

Bu proje için Fırat ve Dicle akarsuları boyunca inşa edilmiş ve inşası önerilen barajların haritasını dışarıya itilmeye çalışan doğal birikim malzemeleri ile yeniden oluşturmayı deneyen Fırat’ın yerleştirmesine artık mümkün olmayan bir yürüyüşe itafen sığ sulak alanda yürüyen bir kişinin adımlarının görüntüsü ve çiğ alüvyon yığını eşlik ediyor.

Programın Türkiye kısmı günün sonunda katılımcıların sertifikalarının dağıtılması ve izlemeye gelenlerden oluşan bir masada yapılan değerlendirme konuşması ile sona erdi. Program kapsamında sanatçılar üç hafta da Aria Residency’de konaklayıp Tehran’da bir sergi daha açacak ve ülkeler arası sanatsal etkileşimleri güçlendirmeye ve sağlam kökler oluşturmaya devam edecek.


Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir